Podatek Belki — jak działa i kiedy zjada cały zysk

Podatek od dochodów kapitałowych — potocznie podatek Belki — wynosi 19% od odsetek i wynika z art. 30a ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT. Pobiera go bank jako płatnik, w momencie dopisania odsetek do rachunku. Na konto wpływa więc kwota już po podatku i nie wykazuje się jej w zeznaniu rocznym — nie ma tu żadnego formularza do wypełnienia ani terminu do pilnowania.

Podatku nie ma na kontach IKE i IKZE — zysk kapitałowy jest tam zwolniony, kosztem rocznych limitów wpłat i ograniczeń wypłaty przed wiekiem emerytalnym. To jedyny legalny sposób, żeby całe odsetki zostały u oszczędzającego, i dlatego kalkulator pokazuje ten wariant obok zwykłej lokaty: różnica po kilkunastu latach bywa większa, niż wynikałoby z samego procentu.

Do 31 marca 2012 r. podatek od odsetek zaokrąglało się do pełnych złotych na zasadach ogólnych z art. 63 § 1 Ordynacji podatkowej. Banki wykorzystały to wprost: dzieliły lokatę roczną na kilkaset jednodniowych. Dzienne odsetki dawały kilkadziesiąt groszy, 19% z tego wychodziło poniżej pięćdziesięciu groszy, a końcówki poniżej 50 gr się pomijało — więc podatek wynosił zero. Legalnie i przez kilka lat masowo.

Od 1 kwietnia 2012 r. obowiązuje art. 63 § 1a Ordynacji: podstawę opodatkowania z art. 30a ust. 1 pkt 1–3 ustawy o PIT i kwoty pobieranych od niej podatków zaokrągla się do pełnych groszy w górę. Trik przestał działać z dnia na dzień i nie da się go dziś odtworzyć żadną konstrukcją produktu.

Zamiana „w dół do złotych" na „w górę do groszy" odwróciła kierunek. Przy bardzo drobnych odsetkach każdy pobór jest podnoszony do pełnego grosza, a przy kapitalizacji dziennej takich poborów jest 365 w roku. Efekt: efektywna stawka podatku wychodzi wyższa niż ustawowe 19% — przy tysiącu złotych na trzech procentach zbliża się do jednej czwartej odsetek.

Stąd wynik, który brzmi wbrew reklamom: kapitalizacja dzienna nie daje najwyższej kwoty. Owszem, podnosi stopę efektywną, ale bank pobiera podatek przy każdym dopisaniu odsetek, więc dalej procentuje kapitał już pomniejszony o podatek, a każdy z setek drobnych poborów zaokrągla się w górę. Przy typowych kwotach najwyższa kwota końcowa wychodzi przy kapitalizacji miesięcznej. Różnice i tak liczy się w złotych na tysiąc, a nie w procentach — częstotliwość kapitalizacji jest najmniej ważnym parametrem lokaty.

Odsetki nominalne nie są zyskiem. Zyskiem jest to, co zostaje po podatku i po inflacji, a liczy się to wzorem Fishera — (1 + oprocentowanie) ÷ (1 + inflacja) − 1 — a nie odejmowaniem, które wynik zawyża.

Przy inflacji założonej w kalkulatorze na 3,1% lokata musi dać ponad 3,8% brutto, żeby po podatku Belki w ogóle wyjść na zero realnie. Poniżej tego progu kapitał rośnie nominalnie, a siła nabywcza maleje — i kalkulator pokazuje to wprost jako ujemny zysk realny, zamiast chwalić się samą kwotą końcową. Inflacja jest tam założeniem, które można zmienić, a nie prognozą: nikt jej nie zna z góry.

Warto też pamiętać o granicy gwarancji: środki w jednym banku chroni Bankowy Fundusz Gwarancyjny do równowartości 100 000 EUR na deponenta (art. 24 ustawy o BFG). Limit liczy się od sumy środków w danej instytucji, więc rozbicie kwoty na kilka lokat w tym samym banku niczego nie zmienia — rozbicie na różne banki owszem.