Kwota wolna od potrąceń — ile musi Ci zostać z pensji

Przy zajęciu wynagrodzenia obowiązują dwa niezależne bezpieczniki i spełnione muszą być oba. Pierwszy to granica procentowa z art. 87 § 3 Kodeksu pracy: 60% wynagrodzenia przy alimentach, 50% przy innych należnościach egzekwowanych sądownie i przy zaliczkach udzielonych przez pracodawcę. Drugi to kwota wolna z art. 87¹ KP.

Potrącenie to zawsze niższa z dwóch kwot. Procent chroni zarabiających więcej — nawet z bardzo dobrej pensji zostaje połowa. Kwota wolna chroni zarabiających mało — z pensji minimalnej nie ubywa nic. Który z bezpieczników zadziałał przy Twojej wypłacie, pokazuje kalkulator wprost, bo to najczęstsze pytanie po otrzymaniu zawiadomienia od komornika.

Kwota wolna to udział minimalnego wynagrodzenia NETTO, a nie brutto:

• 100% minimalnego netto (3 606 zł) — egzekucja niealimentacyjna: kredyt, mandat, zaległość w ZUS,
• 75% (2 704 zł) — zaliczki pieniężne udzielone przez pracodawcę,
• 90% (3 245 zł) — kary porządkowe z art. 108 KP.

Przy niepełnym etacie kwoty wolne zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru (art. 87¹ § 2) — na pół etatu jest to połowa. Minimalne netto liczymy z płacy minimalnej 4 806 zł na standardowych ustawieniach etatu; uczestnik PPK ma je nieco niższe o własną wpłatę, więc i jego kwota wolna jest niższa.

Art. 87¹ § 1 KP wymienia rodzaje należności, przy których kwota wolna obowiązuje — i nie ma wśród nich świadczeń alimentacyjnych. To nie jest przeoczenie ustawodawcy, tylko decyzja: utrzymanie dziecka ma pierwszeństwo przed pozostałymi długami. W praktyce oznacza to, że przy alimentach potrącenie do 60% obejmuje także osobę zarabiającą najniższą krajową, z której na poczet zwykłego długu nie dałoby się zabrać ani złotówki.

Przy zbiegu tytułów kolejność ustala art. 87 § 1: najpierw alimenty, potem inne należności egzekwowane sądownie, potem zaliczki, na końcu kary porządkowe. Granice się sumują i nie mogą przekroczyć 50% wynagrodzenia dla potrąceń bez alimentów oraz 60% łącznie, gdy alimenty są w grze (§ 3–4). Kary porządkowe mają własny limit 10% i liczy się je od wynagrodzenia pozostałego po wcześniejszych potrąceniach (art. 108 § 3).

Umowa zlecenia nie jest wynagrodzeniem za pracę, więc Kodeks pracy nie stosuje się do niej wprost. Rozstrzyga art. 833 § 2¹ Kodeksu postępowania cywilnego: jeżeli świadczenie jest powtarzające się i służy utrzymaniu — czyli zlecenie to Twoje stałe, jedyne źródło dochodu — stosuje się do niego odpowiednio przepisy o granicach potrąceń z wynagrodzenia za pracę, z tą samą kwotą wolną i tymi samymi limitami.

Jeżeli natomiast zlecenie jest dorywcze, jednorazowe, obok innego dochodu, ochrony nie ma i komornik zajmuje wierzytelność w całości. Ciężar wykazania, że zlecenie służy utrzymaniu, spoczywa na dłużniku — robi się to wnioskiem do komornika z dokumentacją regularnych wypłat. Podstawą potrącenia jest zawsze kwota netto, po składkach, zaliczce na PIT i wpłatach do PPK (art. 87 § 1 KP).